Ο Δρ. Κλεάνθης Ξανθόπουλος ενσωματώνει το αμερικάνικο όνειρο. Γεννημένος στη Δραπετσώνα, κατάφερε να κατακτήσει ηγετική θέση στο χώρο της βιοτεχνολογίας παγκοσμίως, είναι συνιδρυτής και διευθύνοντας σύμβουλος δύο εταιρειών που πρωτοπορούν στις RNA-based θεραπείες. Το 2025 βραβεύτηκε με το Βραβείο ΑΡΓΩ στον τομέα της καινοτομίας, πρόκειται για ετήσιο θεσμό που επιβραβεύσει την προσπάθεια Ελλήνων που ζουν και διαπρέπουν στο εξωτερικό. Ο Δρ. Ξανθόπουλος μιλά στο ΕΡΤ news και την Ελένη Καραλή για τις δυσκολίες που αντιμετώπισε στην καριέρα του, τη σημασία της αποτυχίας, τη δυσκολότερη απόφαση που κλήθηκε να πάρει, αλλά και τι τον κρατά δημιουργικό μετά από τόσα χρόνια στην αιχμή της επιστήμης και των επιχειρήσεων. Αναπτύσσει την πρωτοβουλία Athens LifeTech Park, της οποίας ηγείται, και η οποία στοχεύει στην ενίσχυση καινούριων εταιρειών στο χώρο της βιοτεχνολογίας στην ελλάδα και την Ευρώπη, τη συμβουλή που θα έδινε σε κάποιον που θέλει να δημιουργήσει μια start up στην Ελλάδα, τι λείπει από την Ελλάδα ώστε να εξελιχθεί σε hub καινοτομίας στη βιοτεχνολογία καθώς και τι αλλαγές πρέπει να γίνουν προκειμένου η Ελλάδα να σταματήσει να χάνει τα καλύτερα μυαλά της στο εξωτερικό. Επίσης, ο Δρ. Κλεάνθης Ξανθόπουλος μοιράζεται μαζί μας πόσο δύσκολο είναι να παραμείνεις ηθικός όταν με τις αποφάσεις σου διακυβεύονται πολλά δισεκατομμύρια, τις προκλήσεις από την είσοδο της τεχνητής νοημοσύνης στη φαρμακευτική έρευνα και πως φαντάζεται τη φαρμακευτική και ιατρική πραγματικότητα σε 20 χρόνια. Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη του Δρ. Κλεάνθη Ξανθόπουλου στο ΕΡΤ news.
Ερ. Θα θέλατε να μας πείτε λίγα πιο προσωπικά πράγματα για εσάς, όπως από πού ξεκινήσατε την πορεία σας; Γιατί σπουδάσατε βιολογία;
Απ. Μεγάλωσα σε μια προσφυγική Συνοικία στη Δραπετσώνα, η οποία είχε βέβαια το εξής καλό: οι Πόντιοι πρόσφυγες ήταν πάρα πολύ δραστήριοι, ενδιαφέρονταν για το μέλλον της επόμενης γενιάς, και πάντοτε είχα την υποστήριξη όχι μόνο των γονιών μου, αλλά και της μεγαλύτερης οικογένειας, των γειτόνων. Ήμουν πολύ καλός στα μαθήματα, και όλοι ήταν σίγουροι πως θα γινόμουν γιατρός. Όταν ήμουν μαθητής στο Γυμνάσιο άρχισε να με ενδιαφέρει περισσότερο η βιολογία. Η βιολογία έχει μεγαλύτερες διαστάσεις από την ιατρική. Είχα τη δυνατότητα να μπω στο τρίτο έτος της ιατρικής, όμως δεν μου άρεσε και ξαναγύρισα στην έρευνα. Κοινός παρονομαστής της βιολογίας και της ιατρικής είναι η ανάπτυξη φαρμάκων. Έτσι σιγά σιγά άρχισε να μπαίνει η ιδέα στο μυαλό να ανακατευτώ με την επιστήμη που μπορεί να αναπτύξει φάρμακα.
Ερ. Πώς αισθάνεστε όταν ανακαλύπτετε κάτι; Ανακαλύπτετε ένα φάρμακο το οποίο μπορεί να σώσει πολλές ανθρώπινες ζωές.
Απ. Η πραγματικότητα του να φτιάξεις ένα φάρμακο είναι πάρα πολύ δύσκολη. Απαιτούνται πάρα πολλά χρόνια, συνήθως 12 με 15 χρόνια και πάρα πολλά χρήματα, με πολύ μικρό ποσοστό επιτυχίας. Όταν λοιπόν κάποιος είναι τυχερός στην καριέρα του, όπως ήμουν εγώ, να ανακαλύψει ένα φάρμακο, η αίσθηση είναι μοναδική και σε παρασέρνει. Είναι τόσο όμορφο να ξέρεις ότι έχεις δημιουργήσει κάτι. Βέβαια, για να φτιάξεις ένα φάρμακο χρειάζονται ολόκληρες ομάδες.
Ερ. Ποια φάρμακα έχετε ανακαλύψει;
Απ. Το πρώτο φάρμακο ήταν από την πρώτη μας εταιρία, την AURORA BIOSCIENCES η οποία αγοράστηκε από μια εταιρία VERTEX PHARMACEUTICALS στην Αμερική. Εμείς είχαμε φτιάξει υπόβαθρο για να αναπτυχθούν τα φάρμακα για όλους.
Η δεύτερή μου εταιρία, Anadys Pharmaceuticals, έφτιαξε ένα φάρμακο που βγήκε μέσα από τα χέρια μου που ήταν ενάντια στην ηπατίτιδα τύπου C και αγοράστηκε από την Roche.
Επίσης με μια εταιρία που λέγεται Regulus Therapeutics και αγοράστηκε από τη Novartis είχαμε φτιάξει ένα φάρμακο για συγκεκριμένες παθήσεις του νεφρού. Επίσης, ήμουν τυχερός να δω μια συσκευή IRRAFLOW που κατασκευάσαμε να λύνει ένα σημαντικό πρόβλημα σε ανθρώπους που παθαίνουν εγκεφαλικές αιμορραγίες μετά από αιμορραγικά εγκεφαλικά επεισόδια. Πάνω από 5.000 ασθενείς επέζησαν με τη χρήση της.
Ερ. Ξεκινήσατε από την Ελλάδα και φτάσατε να ηγείστε διεθνών εταιρειών βιοτεχνολογίας στις ΗΠΑ. Ποια ήταν τα πιο καθοριστικά σημεία αυτής της διαδρομής;
Απ. Κοιτάζοντας πίσω, δεν ήταν μια διαδρομή που σχεδιάστηκε βήμα προς βήμα. Ξεκίνησε από μια βαθιά περιέργεια και την ανάγκη να κατανοήσω τους βιολογικούς μηχανισμούς σε μοριακό επίπεδο. Το πρώτο καθοριστικό σημείο ήταν η απόφαση να συνεχίσω τις σπουδές και την έρευνά μου στο εξωτερικό. Το δεύτερο ήταν η συμμετοχή μου στο Human Genome Project, μια εμπειρία που με έφερε σε επαφή με μερικά από τα πιο φιλόδοξα επιστημονικά και επιχειρηματικά εγχειρήματα της εποχής.
Το τρίτο, και ίσως πιο καθοριστικό, ήταν όταν συνειδητοποίησα ότι η επιστημονική ανακάλυψη από μόνη της δεν αρκεί. Αν δεν υπάρχουν οι κατάλληλες δομές χρηματοδότησης, ανάπτυξης και εμπορικής αξιοποίησης, η καινοτομία δεν φτάνει ποτέ στον ασθενή. Από εκείνη τη στιγμή κατάλαβα ότι η επιχειρηματικότητα δεν ήταν μια εναλλακτική διαδρομή στην επιστήμη· ήταν ο μηχανισμός που της επιτρέπει να έχει πραγματικό αντίκτυπο.
Ερ. Έχετε ιδρύσει και διοικήσει πολλές εταιρείες βιοτεχνολογίας. Τι ξεχωρίζει έναν καλό επιστήμονα από έναν επιτυχημένο επιχειρηματία; Πόσο σημαντικό είναι το ρίσκο στην καινοτομία; Υπήρξαν στιγμές που φοβηθήκατε ότι κάποιο εγχείρημα θα αποτύχει;
Απ. Ο σωστός επιστήμονας αναζητά την αλήθεια μέσα από τα δεδομένα. Ο επιτυχημένος επιχειρηματίας καλείται να παίρνει αποφάσεις πριν όλα τα δεδομένα είναι διαθέσιμα. Η ηγεσία στη βιοτεχνολογία βρίσκεται ακριβώς στη διασταύρωση αυτών των δύο κόσμων: να σέβεσαι την επιστήμη, αλλά να μπορείς να προχωράς μέσα στην αβεβαιότητα.
Το ρίσκο δεν είναι απλώς μέρος της καινοτομίας — είναι η ουσία της. Αν γνωρίζαμε εκ των προτέρων το αποτέλεσμα, δεν θα μιλούσαμε για καινοτομία αλλά για εκτέλεση.
Φυσικά υπήρξαν στιγμές που φοβήθηκα ότι ένα εγχείρημα μπορεί να αποτύχει. Όχι τόσο λόγω της οικονομικής διάστασης, όσο λόγω των ανθρώπων που επηρεάζονται από κάθε απόφαση: επιστήμονες που αφιερώνουν χρόνια από τη ζωή τους, επενδυτές που εμπιστεύονται ένα όραμα και, τελικά, ασθενείς που περιμένουν καλύτερες θεραπευτικές επιλογές. Αυτή η ευθύνη είναι ίσως το μεγαλύτερο βάρος, αλλά και το μεγαλύτερο κίνητρο.
Ερ. Η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει δυναμικά στη φαρμακευτική έρευνα. Πώς βλέπετε αυτή τη σύγκλιση AI και βιοτεχνολογίας; Που βλέπετε τα πιο ουσιαστικά αποτελέσματα της ΑΙ στην έρευνα, τις κλινικές δοκιμές ή στην παραγωγή;
Απ. Σήμερα βλέπουμε τα πιο άμεσα αποτελέσματα στην ανακάλυψη νέων θεραπευτικών στόχων και στον σχεδιασμό φαρμάκων. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αναλύσει και να συσχετίσει όγκους δεδομένων που ξεπερνούν κατά πολύ τις ανθρώπινες δυνατότητες.
Στις κλινικές δοκιμές, οι εφαρμογές είναι επίσης ιδιαίτερα σημαντικές: από την επιλογή ασθενών και τη βελτιστοποίηση πρωτοκόλλων μέχρι την έγκαιρη ανίχνευση σημάτων αποτελεσματικότητας ή ασφάλειας. Στην παραγωγή, αρχίζουμε να βλέπουμε πραγματικές δυνατότητες βελτιστοποίησης βιολογικών διεργασιών σε πραγματικό χρόνο.
Πιστεύω όμως ότι η βαθύτερη επίδραση της ΑΙ θα είναι αλλού: στην κατανόηση της ίδιας της βιολογίας. Όσο περισσότερο μπορούμε να αποκωδικοποιούμε τους μηχανισμούς της ασθένειας, τόσο πιο αποτελεσματικά θα μπορούμε να παρεμβαίνουμε. Και σε αυτό το πεδίο βρισκόμαστε ακόμη στην αρχή.
Ερ. Γιατί η Ευρώπη δυσκολεύεται να δημιουργήσει biotech κολοσσούς αντίστοιχους των ΗΠΑ; Τι λείπει από την Ελλάδα ώστε να εξελιχθεί σε hub καινοτομίας στη βιοτεχνολογία; Χρήματα, κουλτούρα ή πολιτική ανικανότητα;
Απ. Η Ευρώπη διαθέτει εξαιρετική επιστήμη, κορυφαία πανεπιστήμια και σημαντικά κεφάλαια. Αυτό που συχνά λείπει είναι η ταχύτητα, η ανοχή στο ρίσκο και η αποτελεσματική σύνδεση της έρευνας με την αγορά.
Στις ΗΠΑ το οικοσύστημα είναι σχεδιασμένο ώστε η καινοτομία να μπορεί να χρηματοδοτηθεί, να δοκιμαστεί και να κλιμακωθεί γρήγορα. Η αποτυχία θεωρείται μέρος της διαδικασίας μάθησης. Στην Ευρώπη εξακολουθεί συχνά να αντιμετωπίζεται ως κάτι που πρέπει να αποφεύγεται.
Για την Ελλάδα ειδικότερα, το μεγαλύτερο κενό δεν είναι το ταλέντο. Είναι η έλλειψη υποδομών και μηχανισμών που επιτρέπουν στη γνώση να μετατραπεί σε προϊόν, εταιρεία και τελικά σε κοινωνικό όφελος. Αυτός είναι και ο λόγος που πρωτοβουλίες όπως το Athens LifeTech Park έχουν ιδιαίτερη σημασία: δημιουργούν τις συνθήκες ώστε επιστήμη, επιχειρηματικότητα, κεφάλαιο και βιομηχανία να συνεργάζονται συστηματικά.
Ερ. Αν ένας νέος Έλληνας επιστήμονας ή επιχειρηματίας ήθελε σήμερα να δημιουργήσει startup βιοτεχνολογίας, ποια συμβουλή θα του δίνατε;
Απ. Πρώτα απ’ όλα, να εστιάσει σε ένα πραγματικό πρόβλημα με ουσιαστική ανάγκη στην αγορά. Η επιστήμη είναι απαραίτητη, αλλά από μόνη της δεν αρκεί. Οι πιο επιτυχημένες εταιρείες βιοτεχνολογίας είναι εκείνες που λύνουν συγκεκριμένα προβλήματα με τρόπο που δημιουργεί αξία για ασθενείς, συστήματα υγείας και κοινωνία.
Δεύτερον, να αποκτήσει διεθνή εμπειρία όσο το δυνατόν νωρίτερα. Όχι απαραίτητα για να φύγει, αλλά για να κατανοήσει τι σημαίνει να ανταγωνίζεσαι σε παγκόσμιο επίπεδο.
Και τρίτον, να αναζητήσει μέντορες που έχουν γνωρίσει τόσο την επιτυχία όσο και την αποτυχία. Οι άνθρωποι που έχουν περάσει και από τις δύο πλευρές συνήθως προσφέρουν τα πιο πολύτιμα μαθήματα.
Ερ. Πιστεύετε ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να χάνει τα καλύτερα μυαλά της στο εξωτερικό; Τι θα έπρεπε να αλλάξει άμεσα στα ελληνικά πανεπιστήμια και στην έρευνα; Θα μπορούσατε να φανταστείτε μια μεγάλη επένδυση βιοτεχνολογίας στην Ελλάδα;
Απ. Η Ελλάδα εξακολουθεί να χάνει σημαντικό ανθρώπινο κεφάλαιο, όμως για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια βλέπω τις προϋποθέσεις να διαμορφώνονται διαφορετικά. Όλο και περισσότεροι Έλληνες επιστήμονες και επιχειρηματίες του εξωτερικού εξετάζουν σοβαρά το ενδεχόμενο να επιστρέψουν ή να αναπτύξουν δραστηριότητα στη χώρα.
Το ζητούμενο πλέον δεν είναι μόνο να παράγουμε γνώση υψηλού επιπέδου. Είναι να δημιουργούμε το περιβάλλον όπου αυτή η γνώση μπορεί να μετατραπεί σε αξία, καινοτομία και επενδύσεις.
Η σύνδεση των πανεπιστημίων με τη βιομηχανία, η ενίσχυση της μεταφραστικής έρευνας και η δημιουργία σύγχρονων υποδομών αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις. Η Ελλάδα διαθέτει εξαιρετικό επιστημονικό δυναμικό, στρατηγική γεωγραφική θέση και ισχυρή φαρμακοβιομηχανία. Το ζητούμενο είναι να συνδέσουμε αυτά τα στοιχεία σε ένα λειτουργικό οικοσύστημα που θα επιτρέπει στην καινοτομία να αναπτύσσεται και να παραμένει στη χώρα.
Ερ. Ποια ήταν η πιο δύσκολη απόφαση της καριέρας σας;
Απ. Η πιο δύσκολη απόφαση δεν ήταν ποτέ αμιγώς επιστημονική. Ήταν σχεδόν πάντα ανθρώπινη.
Στη βιοτεχνολογία συχνά καλείσαι να πάρεις αποφάσεις με ελλιπή δεδομένα, γνωρίζοντας ότι οι συνέπειες επηρεάζουν ανθρώπους που έχουν επενδύσει χρόνο, ταλέντο και πίστη σε μια ιδέα. Να σταματήσεις ένα πρόγραμμα στο οποίο πιστεύεις επιστημονικά επειδή δεν είναι πλέον βιώσιμο. Να πεις σε μια ομάδα ότι μια κατεύθυνση δεν μπορεί να συνεχιστεί. Να επιλέξεις ανάμεσα σε αυτό που είναι επιστημονικά ιδανικό και σε αυτό που μπορεί να φτάσει γρηγορότερα στον ασθενή.
Αυτές οι αποφάσεις δεν έχουν ποτέ τέλειες απαντήσεις. Έχουν ευθύνη. Αυτό που με βοηθά είναι να επιστρέφω πάντα στη βασική αποστολή: πώς θα δημιουργήσουμε τον μεγαλύτερο δυνατό αντίκτυπο για τους ασθενείς. Όταν αυτό είναι ξεκάθαρο, οι δύσκολες αποφάσεις δεν γίνονται ευκολότερες, αλλά γίνονται πιο σωστές.
Ερ. Τι σας κρατά δημιουργικό μετά από τόσα χρόνια στην αιχμή της επιστήμης και των επιχειρήσεων;
Απ. Η συνειδητοποίηση ότι έχουμε ακόμη να ανακαλύψουμε πολύ περισσότερα από όσα γνωρίζουμε σήμερα.
Όσο περισσότερο προχωρά η επιστήμη, τόσο περισσότερο αντιλαμβανόμαστε την πολυπλοκότητα της βιολογίας. Αυτό δεν είναι αποθαρρυντικό, είναι βαθιά κινητοποιητικό.
Επιπλέον, με κρατούν δημιουργικό και οι άνθρωποι. Κάθε νέα γενιά επιστημόνων, επιχειρηματιών και ερευνητών φέρνει διαφορετικές ιδέες, διαφορετικές οπτικές και διαφορετικές φιλοδοξίες. Πάντα μαθαίνω από τους νεότερους συνεργάτες μου όσο μαθαίνουν και εκείνοι από εμένα.
Και βέβαια υπάρχει πάντα ο ασθενής. Όταν βλέπεις ότι μια τεχνολογία, μια θεραπεία ή μια απόφαση στην οποία συνέβαλες βελτιώνει τη ζωή ανθρώπων, αποκτάς ξανά την ίδια αίσθηση σκοπού που είχες στην αρχή της διαδρομής σου.
Ερ. Έχετε βρεθεί σε θέσεις όπου έπρεπε να πάρετε αποφάσεις για projects εκατοντάδων εκατομμυρίων. Πόσο συχνά η οικονομική πίεση επηρεάζει την επιστημονική κρίση; Ή απλά πως διαχειρίζεστε την πίεση όταν αποφάσεις σας επηρεάζουν ασθενείς, επενδυτές και ερευνητές;
Απ. Η οικονομική πίεση είναι διαρκώς παρούσα στη βιοτεχνολογία. Το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει, αλλά πώς τη διαχειρίζεσαι.
Ο κανόνας που προσπαθώ να ακολουθώ είναι απλός: η οικονομική πραγματικότητα δεν μπορεί να αλλάξει τη βιολογική πραγματικότητα. Αν τα δεδομένα δείχνουν ότι μια υπόθεση δεν επιβεβαιώνεται, καμία χρηματοδότηση δεν μπορεί να το ανατρέψει.
Η ευθύνη του ηγέτη είναι να διαχειρίζεται την αβεβαιότητα με διαφάνεια. Να μπορεί να πει στους επενδυτές, στην ομάδα και στο Διοικητικό Συμβούλιο τι γνωρίζει, τι δεν γνωρίζει και ποια είναι η καλύτερη διαθέσιμη απόφαση με βάση τα δεδομένα της στιγμής.
Η εμπιστοσύνη χτίζεται όταν υπάρχει ειλικρίνεια, ακόμη και στις δύσκολες περιόδους.
Ερ. Πόσο δύσκολο είναι να παραμείνει κανείς ηθικός σε έναν χώρο όπου διακυβεύονται δισεκατομμύρια; Ποια ηθικά διλήμματα προκύπτουν όταν η AI εμπλέκεται σε αποφάσεις για ανθρώπινες θεραπείες;
Απ. Είναι δύσκολο. Και όποιος ισχυρίζεται το αντίθετο είτε δεν έχει βρεθεί ποτέ σε τέτοιες θέσεις ευθύνης είτε υποτιμά την πολυπλοκότητα των αποφάσεων.
Στη βιοτεχνολογία συνυπάρχουν τρεις ισχυρές δυνάμεις: η επιστήμη, το κεφάλαιο και η ανθρώπινη ανάγκη. Η πρόκληση της ηγεσίας είναι να διασφαλίζει ότι καμία από αυτές δεν υπερισχύει εις βάρος των άλλων.
Όσον αφορά το ΑΙ, το μεγάλο ηθικό ερώτημα δεν είναι αν μπορεί να λάβει καλύτερες αποφάσεις από τον άνθρωπο σε ορισμένα πεδία. Είναι ποιος φέρει την ευθύνη, όταν αυτές οι αποφάσεις επηρεάζουν ανθρώπινες ζωές. Η δική μου θέση είναι ξεκάθαρη: η τεχνολογία μπορεί να υποστηρίζει, να επιταχύνει και να βελτιώνει τη λήψη αποφάσεων, αλλά η ευθύνη παραμένει πάντοτε ανθρώπινη. Η λογοδοσία δεν μπορεί να ανατεθεί σε έναν αλγόριθμο.
Ερ. Αν σας έδιναν απεριόριστη χρηματοδότηση για μία μόνο επιστημονική αποστολή, ποιο πρόβλημα θα επιλέγατε — και γιατί δεν το έχει λύσει ήδη η αγορά;
Απ. Θα επέλεγα την πλήρη κατανόηση και θεραπευτική αντιμετώπιση των σπάνιων και νευρολογικών γενετικών παθήσεων, ιδιαίτερα εκείνων που επηρεάζουν παιδιά.
Σήμερα υπάρχουν χιλιάδες ασθένειες για τις οποίες γνωρίζουμε πλέον τη γενετική αιτία, αλλά δεν διαθέτουμε αποτελεσματικές θεραπείες. Για πολλές οικογένειες η διάγνωση εξακολουθεί να συνοδεύεται από την απουσία οποιασδήποτε θεραπευτικής επιλογής.
Το ενθαρρυντικό είναι ότι τα επιστημονικά εργαλεία υπάρχουν πλέον. Οι RNA-based θεραπείες, και η γονιδιακή επεξεργασία μάς φέρνουν πιο κοντά από ποτέ σε λύσεις που πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν αδύνατες.
Αυτό που λείπει συχνά δεν είναι η επιστήμη. Είναι η μακροπρόθεσμη βούληση και η επένδυση που απαιτείται για να μετατραπεί η επιστημονική δυνατότητα σε θεραπεία.
Ερ. Η εξατομικευμένη ιατρική υπόσχεται θεραπείες «κομμένες και ραμμένες» στον ασθενή. Είναι ρεαλιστικό αυτό το μοντέλο ή οικονομικά μη βιώσιμο για τα συστήματα υγείας;
Απ. Πιστεύω ότι είναι απολύτως ρεαλιστικό και, μακροπρόθεσμα, περισσότερο βιώσιμο από το σημερινό μοντέλο.
Για δεκαετίες η ιατρική βασίστηκε σε θεραπείες που λειτουργούν σε μεγάλους πληθυσμούς, γνωρίζοντας ότι ένα σημαντικό ποσοστό ασθενών δεν θα ανταποκριθεί. Αυτό δημιουργεί κόστος, αναποτελεσματικότητα και, κυρίως, χαμένες ευκαιρίες για καλύτερα αποτελέσματα.
Η εξατομικευμένη ιατρική αλλάζει αυτή τη λογική. Στόχος δεν είναι απλώς να θεραπεύσουμε περισσότερους ανθρώπους, αλλά να προσφέρουμε τη σωστή θεραπεία στον σωστό ασθενή τη σωστή στιγμή.
Η μετάβαση θα απαιτήσει αλλαγές στον τρόπο που αξιολογούμε την αξία, αποζημιώνουμε τις θεραπείες και οργανώνουμε τα συστήματα υγείας. Όμως θεωρώ ότι αυτή είναι η φυσική εξέλιξη της ιατρικής τις επόμενες δεκαετίες.
Ερ. Η ταχύτητα ανάπτυξης φαρμάκων αυξάνεται. Πόσο κοντά είμαστε στο σημείο όπου ένα φάρμακο θα εγκρίνεται με βάση προσομοιώσεις AI αντί για εκτεταμένες κλινικές δοκιμές;
Απ. Βρισκόμαστε πιο κοντά απ’ ό,τι πριν από πέντε χρόνια, αλλά ακόμη αρκετά μακριά από την πλήρη αντικατάσταση των κλινικών δοκιμών.
Ήδη βλέπουμε περιπτώσεις όπου τα υπολογιστικά μοντέλα, οι βιοδείκτες και τα πραγματικά δεδομένα ασθενών επιτρέπουν μικρότερες και πιο στοχευμένες κλινικές μελέτες, ιδιαίτερα σε σπάνιες παθήσεις και συγκεκριμένους υποτύπους καρκίνου.
Ωστόσο, η ανθρώπινη βιολογία παραμένει εξαιρετικά πολύπλοκη. Δεν διαθέτουμε ακόμη μοντέλα που να μπορούν να αναπαραστήσουν με ακρίβεια το σύνολο των βιολογικών αλληλεπιδράσεων ενός ανθρώπινου οργανισμού.
Πιστεύω ότι η AI θα μεταμορφώσει τις κλινικές δοκιμές. Δεν πιστεύω όμως ότι θα καταργήσει την ανάγκη για κλινική επιβεβαίωση στο ορατό μέλλον.
Ερ. Ποιος είναι ο ρόλος των συνεργασιών μεταξύ πανεπιστημίων, startups και φαρμακοβιομηχανίας;
Απ. Οι μεγάλες βιοτεχνολογικές επιτυχίες δεν προέρχονται ποτέ από έναν μόνο οργανισμό.
Τα πανεπιστήμια παράγουν νέα γνώση και θεμελιώδη επιστήμη. Οι startups μετατρέπουν αυτή τη γνώση σε τεχνολογία και αναλαμβάνουν το ρίσκο της πρώιμης ανάπτυξης. Η φαρμακοβιομηχανία διαθέτει την εμπειρία, την κλίμακα και τους πόρους που απαιτούνται για να φτάσει μια καινοτομία στον ασθενή. Το κρίσιμο στοιχείο είναι η σύνδεση αυτών των τριών κόσμων. Τα πιο επιτυχημένα οικοσυστήματα παγκοσμίως — από το Σαν Fransisko, τη Βοστώνη μέχρι το Σαν Ντιέγκο και το Cambridge UK— βασίζονται ακριβώς σε αυτή τη συνεργασία. Η πρόκληση για χώρες όπως η Ελλάδα δεν είναι να δημιουργήσουν περισσότερη γνώση. Είναι να δημιουργήσουν τις δομές που επιτρέπουν στη γνώση να μετατρέπεται συστηματικά σε καινοτομία, επενδύσεις και κοινωνικό αντίκτυπο.
Ερ. Πώς φαντάζεστε τη φαρμακευτική και ιατρική πραγματικότητα σε 20 χρόνια; Υπάρχουν σήμερα ασθένειες που πιστεύετε ότι θα θεωρούνται «ιάσιμες» σε 15-20 χρόνια; Γενικά, υπάρχει κάποιο επιστημονικό πεδίο που θεωρείτε ότι θα «εκπλήξει» την ανθρωπότητα τα επόμενα χρόνια; Αν μπορούσατε να επενδύσετε σε μία μόνο τεχνολογία σήμερα, ποια θα ήταν και γιατί;
Απ. Πιστεύω ότι η ιατρική θα μετακινηθεί σταδιακά από τη θεραπεία στην πρόληψη και στην πρώιμη παρέμβαση. Θα μπορούμε να εντοπίζουμε κινδύνους πολύ νωρίτερα, να κατανοούμε καλύτερα τη βιολογία κάθε ασθενούς και να παρεμβαίνουμε πριν η νόσος εξελιχθεί. Είμαι ιδιαίτερα αισιόδοξος για τις σπάνιες γενετικές παθήσεις, ορισμένες νευρονόσους και συγκεκριμένους τύπους καρκίνου, όπου οι εξελίξεις της τελευταίας δεκαετίας είναι πραγματικά εντυπωσιακές. Το πεδίο που θεωρώ ότι θα μας εκπλήξει περισσότερο είναι η σύγκλιση νευροεπιστήμης και AI. Βρισκόμαστε στην αρχή μιας νέας εποχής κατανόησης του εγκεφάλου και των νευρολογικών παθήσεων.
Αν έπρεπε να επενδύσω σε μία μόνο τεχνολογία σήμερα, θα επέλεγα τις RNA-based θεραπείες. Πιστεύω ότι θα αποτελέσουν μία από τις σημαντικότερες τεχνολογικές πλατφόρμες του 21ου αιώνα, επειδή μας δίνουν τη δυνατότητα να παρεμβαίνουμε με πρωτοφανή ακρίβεια στους γενετικούς μηχανισμούς της νόσου.
Ερ. Επισκέπτεστε συχνά την Ελλάδα, σας αρέσει; Πρόσφατα τον Οκτώβριο πήρατε και ένα βραβείο, το βραβείο Αργώ. Πρόκειται για έναν σημαντικό θεσμό υπό την αιγίδα του Προέδρου της Δημοκρατίας, ο οποίος βραβεύει Έλληνες που διαπρέπουν στο εξωτερικό. Πώς αισθανθήκατε για αυτό.
Απ. Φυσικά ερχόμαστε στην Ελλάδα με όλη την οικογένεια, τα τέσσερα παιδιά και τη γυναίκα μου. Ερχόμαστε κάθε χρόνο και τα τελευταία 5 με 10 χρόνια μένουμε τουλάχιστον δύο μήνες. Τα παιδιά μου λένε πρώτα ότι είναι Έλληνες και μετά Αμερικανοί.
Το βραβείο Αργώ ήταν κάτι που δεν το περίμενα. Δεν ξέρω καν ποιος υπέβαλλε την υποψηφιότητα μου. Ήταν μια πραγματικά πολύ καλή εκδήλωση, πολύ σημαντικοί άνθρωποι και είχε συναισθηματικό χαρακτήρα. Μια σημαντική αναγνώριση ότι η Ελλάδα θέλει πραγματικά να τιμήσει ανθρώπους που δουλεύουν σκληρά στο εξωτερικό, έχουν σχέση με την Ελλάδα, μπορούν να βοηθήσουν και να κάνουν πράγματα για τον τόπο και για τους Έλληνες.
Ερ. Τι άλλο σας αρέσει να κάνετε εκτός από το να ασχολείστε με τη βιολογία και με τις επιχειρήσεις; Διάβασα κάπου ότι έχετε και τους δικούς σας ελαιώνες και βγάζετε το δικό σας ελαιόλαδο, το δικό σας «φάρμακο».
Απ. Ε, είναι φάρμακο. Το καλό λάδι είναι ρευστός χρυσός, όπως είπε και ο Όμηρος. Παρότι μου αρέσει το καλό κρασί, το λάδι μου άρεσε περισσότερο. Το κάνουμε από αγάπη. Δεν είναι επιχείρηση. Ουσιαστικά χάνουμε χρήματα αλλά κάνουμε πάρα πολύ καλό λάδι, βιολογικό, κάτω από τις καλύτερες συνθήκες, και πουλιέται καλά.
Μου αρέσει πολύ η θάλασσα. Η θάλασσα είναι κάτι το ιδιαίτερο για μας του Έλληνες. Όλοι μας θέλουμε να γίνουμε καπετάνιοι. Σε όλους μας αρέσει να έχουμε ένα μικρό σκάφος, να πηγαίνουμε από τη μία παραλία στην άλλη. Από τους δύο μήνες που είμαι στην Ελλάδα, τουλάχιστον το μισό της κάθε μέρας είμαστε στη θάλασσα.
Ερ. Ποια συμβουλή θα δίνατε σε έναν νέο που διαβάζει τη συνέντευξη;
Απ. Εάν δεν ονειρευτείς πολύ μεγάλα πράγματα, δεν θα κάνεις ποτέ κάτι.
Η συμβουλή που πήρα εγώ είναι να τολμάς να ονειρεύεσαι, να δουλεύεις σκληρά και να μη φοβάσαι τις αποτυχίες. Γιατί η αποτυχία είναι ένα μάθημα το οποίο το εφαρμόζεις στο επόμενο βήμα για να φτάσεις στο σωστό αποτέλεσμα. Ο δρόμος προς την ανάπτυξη ενός φαρμάκου είναι δύσκολος. Αδιαμφισβήτητα θα χάσεις πολύ περισσότερες φορές απ’ ότι κερδίζεις, αλλά όταν κερδίσεις δεν αλλάζεις μόνο εσύ, αλλάζεις και την κοινωνία. Είναι πολύ σημαντικό το τελευταίο.
Παραγωγή – επιμέλεια συνέντευξης: Ελένη Καραλή
www.ertnews.gr
