Το άγχος θεωρείται συνήθως μια ψυχολογική αντίδραση στις πιέσεις της καθημερινότητας. Ωστόσο, νέα επιστημονικά ευρήματα δείχνουν ότι μπορεί να πυροδοτήσει μια σειρά από βιοχημικές αντιδράσεις που μεταφέρονται μέσω της κυκλοφορίας του αίματος και επηρεάζουν τον οργανισμό με μετρήσιμο τρόπο, αποδεικνύοντας ότι η ψυχική και η σωματική υγεία είναι άρρηκτα συνδεδεμένες.
Μια μελέτη που διεξήγαγε ο Λιούις Φολ, Επίκουρος Καθηγητής Ανθρώπινης Φυσιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Ουαλίας, στην Αυστραλία, κατέγραψε σε πραγματικό χρόνο τη σύνδεση μεταξύ νου και σώματος, υποβάλλοντας υγιείς εθελοντές σε τεστ ψυχολογικού στρες. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι μέσα σε λίγα λεπτά, το οξύ στρες αυξάνει την παραγωγή ιδιαίτερα δραστικών μορίων, γνωστών ως ελεύθερες ρίζες, οι οποίες μεταβάλλουν τον τρόπο με τον οποίο σχηματίζονται οι θρόμβοι. Με άλλα λόγια, το άγχος μπορεί να αλλάξει τη φυσική δομή του αίματος, καθιστώντας το πιο επιρρεπές στη δημιουργία θρόμβων.
Τι γνώριζαν ήδη οι επιστήμονες
Οι επιστήμονες γνωρίζουν εδώ και δεκαετίες ότι το χρόνιο άγχος επιβαρύνει την καρδιά. Μεγάλες πληθυσμιακές μελέτες έχουν αναδείξει επανειλημμένα το συναισθηματικό στρες ως παράγοντα κινδύνου για καρδιαγγειακά νοσήματα. Αυτό που παρέμενε ασαφές ήταν ο ακριβής μηχανισμός μέσω του οποίου ένα συναίσθημα μετατρέπεται σε βιολογική αλλαγή που αυξάνει τον καρδιαγγειακό κίνδυνο.
Όταν βιώνουμε ψυχολογικό στρες, διαταράσσεται η φυσιολογική αιμόσταση – το σύστημα που διατηρεί την ομαλή ροή του αίματος και ταυτόχρονα είναι έτοιμο να αποτρέψει την αιμορραγία όταν χρειάζεται. Το αίμα εισέρχεται σε μια κατάσταση που οι επιστήμονες αποκαλούν υπερπηκτικότητα, δηλαδή τείνει να σχηματίζει θρόμβους πιο εύκολα.
Μέχρι σήμερα, όμως, ο μηχανισμός πίσω από αυτή τη διαδικασία αποτελούσε αντικείμενο επιστημονικής συζήτησης. Ορισμένοι ειδικοί υποστήριζαν ότι το στρες ενεργοποιεί το ανοσοποιητικό σύστημα, προκαλώντας εκτεταμένη φλεγμονή. Άλλοι θεωρούσαν ότι η αύξηση της αρτηριακής πίεσης καθιστά το αίμα πιο συμπυκνωμένο – μια θεωρία γνωστή ως υπόθεση της αιμοσυγκέντρωσης.
Οι ερευνητές, ωστόσο, υποψιάζονταν ότι ο πραγματικός «υποκινητής» είναι το οξειδωτικό στρες, δηλαδή η απότομη αύξηση των ελεύθερων ριζών που προκαλείται από την αντίδραση του οργανισμού στο στρες και μεταβάλλει άμεσα τις δομικές ιδιότητες του αίματος.
Πώς πραγματοποιήθηκε η μελέτη
Για να διερευνήσουν αυτή την υπόθεση, οι επιστήμονες πραγματοποίησαν μια τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη διασταυρούμενη μελέτη στην οποία συμμετείχαν οκτώ υγιείς άνδρες ηλικίας 18 έως 30 ετών. Κάθε συμμετέχοντας επισκέφθηκε το εργαστήριο δύο φορές, με διαφορά μίας εβδομάδας. Στη μία επίσκεψη παρέμεινε ήρεμος και ξεκουράστηκε, ενώ στην άλλη υποβλήθηκε στο Trier Social Stress Test, το οποίο θεωρείται η πιο αξιόπιστη μέθοδος πρόκλησης οξέος ψυχολογικού στρες σε εργαστηριακές συνθήκες.
Το συγκεκριμένο τεστ είναι σκόπιμα δυσάρεστο, καθώς προσομοιώνει καθημερινές κοινωνικές πιέσεις. Οι συμμετέχοντες είχαν πέντε λεπτά για να προετοιμάσουν μια ομιλία, την οποία έπρεπε να παρουσιάσουν μπροστά σε κάμερα και σε μια επιτροπή. Λίγο πριν ξεκινήσουν την ομιλία τους οι συμμετέχοντες, οι ερευνητές τους πήραν τις σημειώσεις. Αμέσως μετά, οι εθελοντές κλήθηκαν να εκτελέσουν μια απαιτητική άσκηση νοερών υπολογισμών, μετρώντας αντίστροφα από το 2003 αφαιρώντας κάθε φορά 17. Κάθε λάθος σήμαινε ότι έπρεπε να ξεκινήσουν από την αρχή.
Οι ερευνητές συνέλεξαν δείγματα αίματος πριν και μετά τις δύο συνεδρίες. Για τη μέτρηση των ελεύθερων ριζών χρησιμοποίησαν μια ιδιαίτερα ευαίσθητη τεχνική, τη φασματοσκοπία ηλεκτρονικού παραμαγνητικού συντονισμού, ενώ ανέλυσαν και τη μικροσκοπική δομή των θρόμβων που σχηματίζονταν.
Οι βιολογικές αλλαγές που παρατηρήθηκαν
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Κατά τη διάρκεια της πρώτης συνεδρίας, η χημική σύσταση του αίματος των συμμετεχόντων παρέμεινε σταθερή. Μετά το τεστ, όμως, συνέβησαν ταυτόχρονα δύο σημαντικές αλλαγές: αυξήθηκαν τα επίπεδα των ελεύθερων ριζών και μεταβλήθηκε πλήρως η δομή των θρόμβων αίματος.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν αύξηση της ελεύθερης ρίζας ασκορβικού οξέος, του δείκτη για το οξειδωτικό στρες, γεγονός που υποδηλώνει ότι το συναισθηματικό στρες προκάλεσε ταχεία αύξηση του οξειδωτικού στρες στον οργανισμό.
Παράλληλα, οι θρόμβοι αίματος που σχηματίζονταν γίνονταν μεγαλύτεροι, πυκνότεροι και πιο συμπαγείς χάρη σε μια αδιάλυτη πρωτεΐνη που σχηματίζεται από το ινωδογόνο κατά την πήξη του αίματος. Η ομάδα εντόπισε επίσης στοιχεία που δείχνουν ότι το άγχος ενεργοποίησε ένα τμήμα του συστήματος πήξης του οργανισμού, γνωστό ως «ενδογενής οδός».
Εξίσου σημαντικό ήταν το γεγονός ότι οι ερευνητές δεν βρήκαν καμία ένδειξη πως το στρες μεταβάλλει το ιξώδες ή την πυκνότητα του αίματος. Το εύρημα αυτό αμφισβητεί τη θεωρία ότι το στρες δρα κυρίως προκαλώντας αιμοσυγκέντρωση. Αντίθετα, τα ευρήματα δείχνουν ότι το στρες μεταβάλλει την ίδια την ποιότητα και την αρχιτεκτονική του θρόμβου, παρέχοντας νέα στοιχεία ότι ακόμη και σύντομες περίοδοι ψυχολογικού στρες μπορούν να προκαλέσουν ταχείες βιολογικές αλλαγές που αυξάνουν την προδιάθεση για θρόμβωση.
Η σημασία των ευρημάτων
Οι ερευνητές διευκρινίζουν ότι τα αποτελέσματα δεν υποδηλώνουν πως μια δύσκολη ημέρα στη δουλειά θα οδηγήσει άμεσα σε καρδιακή προσβολή ή εγκεφαλικό επεισόδιο. Τα καρδιαγγειακά νοσήματα είναι πολύ πιο σύνθετα και επηρεάζονται από πολλούς παράγοντες.
Η μελέτη προσφέρει, ωστόσο, σημαντικά στοιχεία για τον τρόπο με τον οποίο το ψυχολογικό στρες επηρεάζει τον οργανισμό. Επειδή συμμετείχαν μόνο οκτώ υγιείς νεαροί άνδρες, απαιτούνται μεγαλύτερες μελέτες που θα περιλαμβάνουν γυναίκες, ηλικιωμένους και άτομα με καρδιαγγειακά νοσήματα, ώστε να διαπιστωθεί κατά πόσο τα ευρήματα ισχύουν για τον γενικό πληθυσμό.
Τα ευρήματα αυτά θα μπορούσαν να ανοίξουν τον δρόμο για νέες στρατηγικές πρόληψης των καρδιαγγειακών παθήσεων. Αντί να επικεντρωθεί αποκλειστικά στην ψυχολογική διάσταση του στρες, η μελλοντική έρευνα θα μπορούσε να διερευνήσει κατά πόσον η στόχευση των υποκείμενων βιοχημικών οδών μπορεί να συμβάλει στην προστασία του καρδιαγγειακού συστήματος από ορισμένες από τις σωματικές επιπτώσεις του στρες.
Πηγή: Science Alert
www.ertnews.gr
