Του Κώστα Σακαρέλου Μετά την εντύπωση που δημιουργήθηκε στο επιτελείο του Άξονα, ότι τάχα θα γινόταν απόβαση των συμμαχικών δυνάμεων στην Ελλάδα, η επίλεκτη ιταλική Μεραρχία «ΜΠΡΕΝΕΡΟ», η οποία με την κατάρρευση του ελληνικού μετώπου είχε εισέλθει στις 24 Ιουνίου 1941 στην Αθήνα, με διοικητή τώρα πια τον στρατηγό Mario Marchinotti, είχε έρθει από την Ιταλία στην Ελλάδα, μέσω των εδαφών της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Όταν όμως έγινε η απόβαση, έφυγε από την Αττική για να φτάσει οδικώς, μέσω Δυτικής Στερεάς Ελλάδας και Ηπείρου, στην Ιταλία, προς απόκρουση των συμμαχικών δυνάμεων που από τις 10 Ιουλίου είχαν κάνει απόβαση στη Σικελία. Η εν λόγω Μεραρχία, το βράδυ της 13ης Ιουλίου 1943, διανυκτέρευσε στην Αμφιλοχία. Στις 05:30΄ το πρωί της 14ης Ιουλίου η ιταλική φάλαγγα, αποτελούμενη από 680 περίπου παντοειδή οχήματα, πολλά τεθωρακισμένα, άρματα μάχης και συρόμενα πυροβόλα, αντιαρματικά και αντιαεροπορικά και με εποχούμενη δύναμη έξι ως οχτώ χιλιάδες άντρες ξεκίνησε με προορισμό την Άρτα, «δια της οδού Μακρυνόρους». Εκεί δέχτηκαν σφοδρή επίθεση από δυνάμεις των ΕΟΕΑ. Οι μάχες στο Μακρυνόρος συνεχίστηκαν με αμείωτη ένταση ως το πρωί της 20ης Ιουλίου 1943. Την ημέρα αυτή έφτασαν στην περιοχή για να τους βοηθήσουν ισχυρές, γερμανικές δυνάμεις … Στο μεταξύ, η συμμαχική απόβαση στη Σικελία προκάλεσε την πτώση του Μουσολίνι (25 Ιουλίου 1943). Ο Χίτλερ είχε συμφωνήσει λίγες μέρες πριν με τον διάδοχό του, τον στρατάρχη Pietro Badoglio και ανατέθηκε η διοίκηση των ιταλικών στρατευμάτων στην Ελλάδα στον Γερμανό στρατηγό Alexander Lohr, που βρισκόταν ήδη στην Ελλάδα. Το σχέδιο των Συμμάχων για αποπροσανατολισμό των κατακτητών έφερε αποτελέσματα. Προς ενίσχυση των Ιταλών, ο Χίτλερ διέταξε την άμεση αποστολή των πέντε μεραρχιών του γερμανικού στρατού στην Ελλάδα, τηρώντας την υπόσχεσή του στον αρχιστράτηγο Λάιρ. Μία από αυτές ήταν η γνωστή για τις θηριωδίες που προκάλεσαν οι άντρες της στο πέρασμά τους από πόλεις και χωριά της πατρίδας μας 104η Επίλεκτη Μεραρχία Καταδρομών. Κύριος σκοπός του ερχομού της εν λόγω Μεραρχίας, γνωστής και ως «Μεραρχία ΕΝΤΕΛΒΑΪΣ», προσωνύμιο που της αποδόθηκε από το ομώνυμο λουλούδι που φορούσαν οι άντρες της στο πέτο τους, ήταν η διεξαγωγή κοινών γερμανοϊταλικών επιχειρήσεων, με στόχο την επανάκτηση του ελέγχου των κύριων οδικών αρτηριών, που είχαν απωλέσει οι Ιταλοί από τον ΕΛΑΣ και τον ΕΔΕΣ. Οι 17.000 καταδρομείς της έφτασαν με τρένα από τη Σερβία μέχρι την ανατιναγμένη γέφυρα του Ασωπού. Κι ενώ οι μάχες στο Μακρυνόρος μαίνονταν ακόμα, ξεκίνησαν από εκεί με τα πόδια για το Αγρίνιο, προκειμένου να συνδράμουν τους συμμάχους τους Ιταλούς. Ήταν εξοπλισμένοι με τουφέκια, ορεινά πυροβόλα, όλμους, αυτόματα πιστόλια και πολυβόλα, ενώ τέθηκαν στη διάθεσή τους ως μεταφορικά μέσα 300 φορτηγά αυτοκίνητα και 3.000 άλογα και μουλάρια. Καθ’ οδόν, πριν το μεσημέρι της 10ης Ιουλίου, 150 περίπου Γερμανοί καταδρομείς, επιβαίνοντες σε 15 στρατιωτικά αυτοκίνητα, κινήθηκαν προς το Θέρμο, με σκοπό να λεηλατήσουν και να τρομοκρατήσουν τους κατοίκους του. Δεν τα κατάφεραν όμως, αφού στις στροφές της Γουρίτσας δέχτηκαν επίθεση από μονάδες του ΕΛΑΣ. Στις συγκρούσεις αυτές, 18 Γερμανοί έχασαν τη ζωή τους και 20 τραυματίστηκαν, ενώ 10 οχήματά τους χτυπήθηκαν κι εγκαταλείφθηκαν. Μόνο 20 Γερμανοί επέστρεψαν κι ενώθηκαν με τους υπόλοιπους που κινούνταν προς το Αγρίνιο, γνωστοποιώντας τους την καταστροφή του αποσπάσματός τους. Την ίδια ημέρα, μια γερμανική φάλαγγα που κινούνταν από το Μεσολόγγι προς τη Ναύπακτο έπεσε σε ενέδρα που είχαν στήσει ελασίτες αντάρτες στη θέση «Τάπια», έναν λόφο απέναντι από το χωριό Γαβρολίμνη Ναυπακτίας. Από τα πυρά των Γερμανών τραυματίστηκε ο πολυβολητής Λάμπρος Μπούρας (Κανάρης), με καταγωγή από το χωριό Ρεγγίνι Φθιώτιδας. Όταν αποσύρθηκαν οι αντάρτες, οι Γερμανοί πήγαν στο σημείο, βρήκαν τον Έλληνα ήρωα και τον εκτέλεσαν. Επίσης, στις 11 Ιουλίου 1943 ο ΕΛΑΣ, στην Κακή Σκάλα της Κλόκοβας επιτέθηκε σε μια γερμανική φάλαγγα που κινούνταν από τη Ναύπακτο προς το Μεσολόγγι και σκότωσε έναν ταγματάρχη της. Οι Γερμανοί αμέσως, σε αντίποινα, σκότωσαν δυο κατοίκους του χωριού Ρίζα Ναυπακτίας κι έκαψαν 23 σπίτια του. Στις 12 Ιουλίου όλη η γερμανική δύναμη βρισκόταν στο Αγρίνιο, ενώ μετά από λίγες μέρες οι Γερμανοί κατάφεραν να φτάσουν στο Θέρμο και να το πυρπολήσουν. Τις πρώτες απογευματινές ώρες της 20ης Ιουλίου δυνάμεις της Μεραρχίας έσπευσαν στο Ανοιξιάτικο και στο Μακρυνόρος, για να βοηθήσουν τους Ιταλούς συμμάχους τους. ρεςΚι ενώ την 21η Ιουλίου 1943, με τη βοήθεια των αντρών της γερμανικής Μεραρχίας «ΕΝΤΕΛΒΑΪΣ», ο κύριος όγκος οχημάτων της ιταλικής Μεραρχίας «ΜΠΡΕΝΕΡΟ», δεν είχε ακόμα κατορθώσει να περάσει τα στενά του Μακρυνόρους κι οι μάχες μαίνονταν με αμείωτη ένταση, η Βρετανική Στρατιωτική Αποστολή με σήμα της, το οποίο υπέγραφε ο ταγματάρχης Σκουήμπ, ενημέρωνε μέσω ασυρμάτου τα αντάρτικα τμήματα: «Επειδή ο αντικειμενικός σκοπός των επιχειρήσεων επετεύχθη από την στιγμήν της εισβολής εις Σικελίαν, παρακαλώ να παύσετε τας επιχειρήσεις και να αποχωρήσετε δια τας βάσεις σας». Με την αποχώρηση των ανταρτών, τα γερμανικά και ιταλικά στρατεύματα κινήθηκαν ανενόχλητα προς τον προορισμό τους. Στο πέρασμά τους οι άντρες της γερμανικής Μεραρχίας «Εντελβάις» έσπειραν τον όλεθρο, κυρίως σε βάρος του άμαχου πληθυσμού. Πηγές:
- Σακαρέλος Κωνσταντίνος: «Από το Κρίκελλο στα χνάρια τους, τα χρόνια της Αντίστασης και του Εμφυλίου», εκδόσεις «Γράμμα», Μεσολόγγι 2016
- Χούτας Στυλιανός: «Η μάχη του Μακρυνόρους», εκδόσεις «Ι. Σιδέρη», Αθήναι 1983
- Στη φωτογραφία, η οποία προέρχεται από το Αρχείο του εκπαιδευτικού Αλεξίου Γ. Κατεφίδη και αλιεύτηκε από το site e – nafpaktia.gr https://www.facebook.com/groups/465973830547059/ απεικονίζεται ίλη Ιππικού της 104ης Μεραρχίας Κυνηγών, σταθμευμένη στο Ευηνοχώρι.
