Η άνοια δεν εμφανίζεται αποκλειστικά σε μεγάλη ηλικία, αλλά πρόκειται για μια διαδικασία που μπορεί να ξεκινά πολύ νωρίτερα στη ζωή. Παράγοντες κινδύνου ενδέχεται να διαμορφώνονται ακόμη και πριν από τη γέννηση, ενώ άλλοι αναπτύσσονται σταδιακά στην παιδική και νεανική ηλικία, καθιστώντας αυτές τις περιόδους κρίσιμες για την πρόληψη.
Προηγούμενες μελέτες έχουν εντοπίσει πολλούς τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου, όμως η αντιμετώπισή τους αφού έχει ήδη αρχίσει η νευροεκφύλιση, δεν αποδίδει ουσιαστικά αποτελέσματα. Για τον λόγο αυτό, οι επιστήμονες εστιάζουν ολοένα και περισσότερο στα πρώτα στάδια της ζωής ως κρίσιμο πεδίο πρόληψης.
Μια μελέτη του 2023 από ερευνητές στη Σουηδία και την Τσεχία εντόπισε ορισμένους παράγοντες που συνδέονται με ελαφρώς αυξημένο κίνδυνο άνοιας αργότερα στη ζωή. Ορισμένοι, όπως η κύηση διδύμων, δεν μπορούν να επηρεαστούν, ενώ άλλοι- όπως τα μικρά διαστήματα μεταξύ εγκυμοσύνης ή η κύηση μετά την ηλικία των 35- ίσως να πρέπει να λαμβάνονται υπόψη.
Η παιδική ηλικία ως κρίσιμη περίοδος για την εγκεφαλική υγεία
Μια άλλη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στα τέλη του 2024, εξέτασε παράγοντες κινδύνου σε νεαρούς ενήλικες ηλικίας 18 έως 39 ετών. Ομάδα υπό το Global Brain Health Institute (GBHI) στην Ιρλανδία συγκέντρωσε ειδικούς από 15 χώρες για τη διαμόρφωση ενός δια βίου σχεδίου ενίσχυσης της εγκεφαλικής υγείας.
«Η νεαρή ενήλικη ζωή αποτελεί καθοριστικό παράθυρο παρέμβασης που θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά τον κίνδυνο άνοιας αργότερα στη ζωή», δήλωσε η Φραντσέσκα Φαρίνα, νευροεπιστήμονας του GBHI.
«Για να επιτευχθούν καλύτερα αποτελέσματα εγκεφαλικής υγείας, οι νεαροί ενήλικες πρέπει να συμμετέχουν ενεργά στην έρευνα, την εκπαίδευση και τη χάραξη πολιτικής» τόνισε.
Από τους παράγοντες κινδύνου που εντόπισαν οι ερευνητές, ορισμένοι σχετίζονται με τον τρόπο ζωής, όπως η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, το κάπνισμα, η έλλειψη σωματικής άσκησης και η κοινωνική απομόνωση. Άλλοι παράγοντες κινδύνου είναι η έκθεση σε ρύπανση, οι τραυματικές εγκεφαλικές κακώσεις, η απώλεια ακοής ή όρασης και το χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης. Παθήσεις όπως η παχυσαρκία, ο διαβήτης, η υπέρταση, η αυξημένη LDL χοληστερόλη και η κατάθλιψη, επίσης συνδέονται με τον τρόπο ζωής.
Η σημασία της έγκαιρης πρόληψης για τη μείωση του κινδύνου
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι πολλοί από αυτούς τους παράγοντες είναι τροποποιήσιμοι και θα μπορούσαν να μειώσουν τον κίνδυνο άνοιας.
«Μπορούν οι ρίζες της άνοιας να φτάνουν μέχρι την παιδική ηλικία ή τη βρεφική περίοδο; Τα αυξανόμενα στοιχεία δείχνουν πως ναι, και ότι οι εκθέσεις σε παράγοντες κινδύνου από τα πρώτα χρόνια της ζωής μπορεί να έχουν δια βίου επιπτώσεις», ανέφερε η ομάδα σε άρθρο της στον ιστότοπο The Conversation.
«Η έρευνα για την άνοια επικεντρώνεται εύλογα στη γνωστική έκπτωση της τρίτης ηλικίας. Ωστόσο, υπάρχουν ενδείξεις ότι πολλές από τις διαφορές στη δομή και λειτουργία του εγκεφάλου στους ηλικιωμένους μπορεί να έχουν ξεκινήσει ήδη από την παιδική ηλικία» αναφέρει το άρθρο.
Σύμφωνα με τους ερευνητές αυτό τεκμηριώνεται και από μακροχρόνιες μελέτες.
«Σε μακροχρόνιες μελέτες όπου ερευνητές παρακολουθούσαν τη γνωστική ικανότητα των συμμετεχόντων καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους, διαπιστώθηκε ότι ένας από τους βασικότερους παράγοντες που καθορίζει τις επιδόσεις τους στην ηλικία των 70 ετών είναι το γνωστικό τους επίπεδο στην ηλικία των 11 ετών», ανέφεραν οι συγγραφείς της μελέτης.
«Οι ενήλικες με χαμηλότερες γνωστικές επιδόσεις συχνά είχαν αντίστοιχα χαμηλότερες ικανότητες ήδη από την παιδική ηλικία, και όχι μόνο λόγω ταχύτερης φθοράς στην τρίτη ηλικία», πρόσθεσαν.
Ένα άλλο πιθανό σημάδι είναι η ύπαρξη εγκεφαλικών τραυματισμών ή ανωμαλιών αργότερα στη ζωή, οι οποίες μπορεί να σχετίζονται με περιστατικά ή συμπεριφορές στη νεότητα.
«Παρόμοια μοτίβα παρατηρούνται επίσης κατά την αναζήτηση στοιχείων για βλάβες που σχετίζονται με την άνοια σε εγκεφαλικές σαρώσεις, με ορισμένες αλλαγές να φαίνεται να συνδέονται στενότερα με την έκθεση σε παράγοντες κινδύνου στην πρώιμη ζωή παρά με τους τρέχοντες ανθυγιεινούς τρόπους ζωής», εξήγησαν οι συγγραφείς.
Στρατηγικές έγκαιρης πρόληψης
Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν πως η πρόληψη της άνοιας θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως δια βίου διαδικασία και όχι ως ζήτημα που αφορά μόνο την τρίτη ηλικία. Επιπλέον, η αντιμετώπιση αυτών των κινδύνων θεωρείται δύσκολη και απαιτεί παρεμβάσεις σε ατομικό, κοινοτικό και εθνικό επίπεδο. Οι ερευνητές προτείνουν ενημερωτικές καμπάνιες και εκπαιδευτικά προγράμματα για την εγκεφαλική υγεία, καθώς και φορολόγηση επιβλαβών ουσιών όπως το αλκοόλ και τα τσιγάρα.
Σε κοινοτικό επίπεδο, προτείνεται η συμμετοχή νέων σε συμβουλευτικά όργανα, ενώ σε εθνικό επίπεδο η υιοθέτηση στρατηγικών «χαρτών εγκεφαλικής υγείας». Τέλος, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι νέοι παράγοντες κινδύνου- όπως τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, η χρήση ουσιών, το στρες και η έκθεση σε μικροπλαστικά-χρειάζονται περαιτέρω μελέτη.
Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «The Lancet: Healthy Longevity».
Πηγή: Science Alert
www.ertnews.gr
